Merkez Bankalarının Dijital Para Birimine Geçişi

Geçmişten günümüze insanlar  önce ödeme aracı olarak takas yöntemini kullanmıştır. Takas yöntemi zamanla yerini kağıt ve madeni para olan fiziki paraya bırakmıştır. Günümüzde ise fiziki paranın kalkacağı ve yerini sanal paraya bırakacağı düşünülmektedir ve bunu kullanan çeşitli ülkeler mevcuttur.  Türkiye ise sanal paraya geçiş için çeşitli adımlar atmaktadır.

Teknolojinin gelişmesiyle 2008 yılında kripto paralara geçiş gerçekleşmiştir.devletlerden bağımsız olmasından kaynaklı popülerliği artmıştır. Devletler sanal piyasaları kontrol etmek istesede petrol krizi gibi nedenlerden kaynaklı sanal paralar devletlerden bağımsız hallerini sürdürmüşlerdir.Bu da sanal paraların devletlerden bağımsız özel girişimlerin kontrolünde olduğunu düşündürmektedir.Ama Günümüzde devletlerin bu piyasaya girme çabası ile  sistemin değişebileceği varsayılmaktadır.

Dijital para ,değerin dijital temsilidir. internet veya mobil uygulama kullanılarak sanal ortamda üretilir,depolanır ve transfer edilir.kısacası her türlü işlemi sanal ortamda tek tıkla yapılabilmesidir. Hem özel sektör hem de kamu sektörü (Merkez bankası ) para üretebilir(Adrian ve Mancini-Griffoli, 2021).

Merkez bankası dijital parası (CBDC), devlet güvencesi altında merkez bankası tarafından dijital ortamda üretilen ve kağıt paranın yerini alan dijital paradır (Atlanticcouncil, 2021).

Dar para arzından geniş para arzına geçildikçe yani M1 den M2 ye M2 den M3 geçildikçe fiziki paranın payı azalıp sanal paranın payı artmaktadır.CBDC (Merkez bankası sanal parası) ile banka hesaplarında tutulan sanal para arasındaki en büyük fark CBDC nin asla fiziki paraya dönüştürülememesidir (Rodeck ve Curry, 2021)

Teknolojinin gelişmesi ile mobil bankacılığa olan talep artmıştır.Dünyada 95 ülkeden 1 milyar mobil bankacılık kullancısı bulunmakta Bu kullanıcılar Dünyada günlük yaklaşık olarak 2 milyar dolar değerinde işlem yapmaktadır.Türkiye incelendiğinde 2016 dan 2020 ye kadar en az bir kez işlem yapan kullanıcı sayısı 31 milyondan 98 milyona ulaşmıştır (Türkiye Bankalar Birliği, 2021a).

Dünyada CBDC ye sahip ilk ülke Bahamalardır. Bu geçiş sayesinde 700 adaya yayılmış bankamatiklerde nakit paraya olan ulaşım zorlukları ortadan kalkmıştır.CBDC konusunda en iddialı pilot uygulamayı Çin yürütmektedir. Çin başarılı olursa dünyanın en büyük ve canlı ekonomilerinden dijitalleşme ve finansal katılım artacaktır. Bu da diğer ülkelerin aynı şeyi yapmaya ikna edebilecek (Adrian ve Mancini- Griffoli, 2021).

Bu araştırma yapılırken çeşitli makaleler incelenmiş ve Önemli olan içerikler sentezlenip yalın bir anlatım ile aktarılmaya çalışılmıştır.

İnternet bankacılığı,online ödeme,kredi kartı kullanımı gibi uygulamalar CBDC ye geçiste bir alt zemin oluşturmaktadır. CBDC yi Geçişi pilot uygulama haline getiren bir kaç ülke vardır bunlar daha çok Asya ülkeleri olan Çin,Güney Kore ,Tayland gibi ülkedir. Türkiye ise araştırma aşamasındadır.CBDC nin sağlayacağı fırsatlar göz önünde bulundurulduğunda Türkiye’nin de kısa zaman da CBDC ye geçeceği düşünülüyor. CBDC sayesinde kara para ,vergi kaçakçılığı gibi sorunların çözümünde hatta karbon  ayak izi gibi konularda da fayda Sağlamaktadır.ama diğer yandan siber saldırılar ekonomik dalgalanmalar spekülasyonlar gibi olaylarda dezavantajları arasında yer almaktadır.

CBDC konusu günümüzde dikkat çekici bir konu haline gelmiştir. Avantaj ve dezavantajları düşünüldüğünde gelecekte ülkeleri neyin beklediği soruları artmaktadır. Bu soruların bir çoğunun cevabı Çin’in pilot uygulamasının başarı veya başarısızlıkla sonuçlanması sonucu Ortaya çıkacaktır.

Asya ülkeleri sanal paraya geçişte çalışmalarına hız kazandırmıştır. Bunun başarılı olması durumunda bir çok ülke çalışmasına hız kazandıracaktır ama sistem entegrasyonundan kaynaklı gecikmeler yaşanabilir buda Asya ülkelerini hızlı işlemlerinden kaynaklı bir adım öne taşıyabilir.

Referanslar:

• Adrian, T., & Mancini-Griffoli, T. (2021, Haziran). Dijital parada yeni bir çağ. IMF. https://www.imf.org/external/pubs/ftfandd/2021/06/online/digital-money-new-era-adrian-mancini-griffoli.htm

• Atlantic Council. (2021, Ekim). Race for the future of money. Atlantic Council. https://www.atlanticcouncil.org/cbdctracker/

• Rodeck, D., & Curry, B. (2021, Nisan 1). Digital currency: The future of your money. Forbes. https://www.forbes.com/advisor/investing/digital-currency/

• Türkiye Bankalar Birliği. (2021a). Dijital, internet ve mobil bankacılık istatistikleri. Türkiye Bankalar Birliği. https://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistiki-Raporlar/Dijital,_Internet_ve_Mobil_Bankacilik_Istatistikleri/4001

• Demir, O., & Odabaşı, H. (2022). Merkez bankası dijital para sisteminin avantaj ve dezavantajları neler olabilir? Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. Dergipark. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erciyesiibd/issue/69602/981733

• Yanar, H. İ., Çetin, M. Ş., & Kılıç, V. (2022). Devletsiz yönetimin yeni ekonomik enstrümanı: Kripto para ve geleceği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. Dergipark. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kusbd/issue/68301/1028440